“નિવૃત્તિની
નવી વ્યાખ્યા”
જીવનકાળ
લાંબો થયો છે, આરોગ્ય
સુઘડ બન્યું છે અને સાઠીયો
હવે યુવાન જેવી તાકાત સાથે
જીવતો થયો છે. પરિણામે,
દુનિયા આજે એક સવાલ
સામે ઉભી છે – “નિવૃત્તિની
ઉંમર વધારવી જોઈએ?”
દલીલો
મજબૂત છે – પેન્શનનો ભાર
ઘટે, અનુભવી માનવશક્તિ ટકી રહે અને
વડીલો નિષ્ક્રિય ન બને. પરંતુ
રોજગાર તકો, આરોગ્યની મર્યાદા
અને સામાજિક સંતુલન પણ અવગણ્ય નથી.
ભારતમાં
આ ચર્ચા અનિવાર્ય છે, પણ નિર્ણય
વિચારપૂર્વક લેવો જોઈએ. નિવૃત્તિ
જીવનનો અંત નહીં, પરંતુ
નવી શરૂઆત બની રહે – એ
જ સાચો ઉદ્દેશ્ય હોવો
જોઈએ.
રિટાયરમેન્ટની
ઉંમર વધારવી – સમયની માંગ
માનવ
જીવનકાળ હવે નવી ઊંચાઈઓ
સર કરી રહ્યો છે.
આજે 60 વર્ષની ઉંમર “વૃદ્ધાવસ્થા” નહીં પરંતુ “મિડલ
એજ” તરીકે જોવામાં આવે છે. એક
સમય હતો જ્યારે 55 કે
60 વર્ષની ઉંમરે માણસને થાકેલો, નિવૃત્ત જીવન જીવવા તૈયાર
માનવામાં આવતો. પરંતુ આરોગ્યસંભાળ, દવાઓ અને જીવનશૈલીમાં
સુધારા લીધે આજનો સાઠીયો
યુવાન જેવી તાજગી અને
ઉત્સાહ સાથે કાર્યરત રહે
છે.
રિટાયરમેન્ટની
ઉંમર – નવી હકીકત, નવી ચર્ચા
આજનો
સાઠીયો માણસ પહેલાંના સાઠીયા
કરતાં ઘણો જુદો છે
– વધુ તંદુરસ્ત, વધુ સક્રિય અને
વધુ કાર્યક્ષમ. જીવનકાળ વધ્યો છે, એટલે હવે
60 વર્ષને “અંતિમ પડાવ” નહીં પરંતુ “મધ્યવય”
માનવામાં આવે છે.
આ જ બદલાવને કારણે
દુનિયાભરમાં નિવૃત્તિની ઉંમર વધારવાની ચર્ચા
તેજ બની છે. યુરોપ
અને જાપાન જેવા દેશોમાં પેન્શન
પર વધતા દબાણને પહોંચી
વળવા નિવૃત્તિની ઉંમર 65 કે 67 સુધી લંબાવવામાં આવી
છે. ભારતেও આ વિષય ચર્ચાનો
કેન્દ્ર બનવા લાગ્યો છે.
ફાયદા
સ્પષ્ટ છે – અનુભવી કર્મચારીઓ
વધુ સમય સુધી સેવા
આપી શકે, વ્યક્તિને આર્થિક
સુરક્ષા વધે અને કાર્યરત
જીવન તંદુરસ્તી જાળવી રાખે. પરંતુ પડકારો પણ ગંભીર છે
– યુવાનો માટે રોજગાર તકો
ઘટવાની ભીતિ અને દરેક
વ્યવસાયમાં શારીરિક ક્ષમતાની મર્યાદા.
ભારત
માટે કોઈપણ નિર્ણય રોજગાર અને આર્થિક સંતુલનને
ધ્યાનમાં રાખીને જ લેવો પડશે.
નિવૃત્તિની ઉંમર વધારવાની ચર્ચા
આંકડાઓની રમત નથી; એ
માણસના સક્રિય, સુરક્ષિત અને સંતોષકારક જીવનની
વાત છે.
આ જ પરિસ્થિતિને કારણે
દુનિયામાં એક નવી ચર્ચા
તેજ બની છે – “રિટાયરમેન્ટની
ઉંમર વધારવી જોઈએ કે નહીં?”
પેન્શન
પર દબાણ અને લોકસાંખ્યિકી પડકાર
યુરોપ,
અમેરિકા અને જાપાન જેવા
વિકસિત દેશોમાં વૃદ્ધ વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે.
કામકાજ કરનારા યુવાનોની સંખ્યા ઘટી રહી છે
અને પેન્શન સિસ્ટમ પર ભાર વધી
રહ્યો છે. પરિણામે અનેક
દેશોએ નિવૃત્તિની ઉંમર 65 કે 67 સુધી લંબાવી દીધી
છે. કેટલાક દેશો તો 70 વર્ષ
સુધી પણ વિચાર કરી
રહ્યા છે.
ફાયદા
શું?
રિટાયરમેન્ટની
ઉંમર વધારવાથી અનુભવી કર્મચારીઓનો જ્ઞાન અને કુશળતા લાંબા
સમય સુધી સમાજને મળે
છે. વ્યક્તિ આર્થિક રીતે વધુ સુરક્ષિત
બને છે અને કામકાજથી
માનસિક-શારીરિક સક્રિયતા જાળવી રાખે છે. “નિષ્ક્રિય
વૃદ્ધાવસ્થા” કરતાં “સક્રિય મધ્યવય” સમાજને પણ વધુ ઉપયોગી
છે.
પડકારો
પણ ઓછા નથી
પરંતુ
આનો બીજો પાસો પણ
છે. જો વડીલો લાંબા
સમય સુધી નોકરીમાં રહેશે
તો યુવાનો માટે નવી તકો
ઓછી પડી શકે છે.
દરેક વ્યવસાયમાં શારીરિક-માનસિક ક્ષમતા એકસરખી નહીં હોવાથી દરેક
વ્યક્તિ 65 કે 70 સુધી કામ કરી
શકે તે જરૂરી નથી.
ભારત
માટે વિચારણું
ભારતમાં
હાલ મોટાભાગની સરકારી નોકરીઓમાં નિવૃત્તિની ઉંમર 60 વર્ષ છે. અહીં
યુવાનોની સંખ્યા વિશાળ છે. તેથી રિટાયરમેન્ટની
ઉંમર વધારવાનો કોઈ પણ નિર્ણય
આર્થિક જ નહીં પરંતુ
રોજગારીના સંતુલનને ધ્યાનમાં રાખીને
લેવો પડશે.
અંતિમ
વિચાર
નિવૃત્તિની
ઉંમર વધારવાની ચર્ચા માત્ર આંકડાઓની રમત નથી, તે
માનવીય જીવનની ગુણવત્તા સાથે જોડાયેલી છે.
લાંબો જીવનકાળ ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બને
જ્યારે તે જીવન સક્રિયતા,
માનસિક સંતોષ અને આર્થિક સુરક્ષા સાથે પસાર થાય.
તેથી રિટાયરમેન્ટ અંગેનો કોઈપણ નિર્ણય વ્યાપક ચર્ચા, સંશોધન અને સમાજના દરેક
વર્ગને ધ્યાનમાં રાખીને લેવો એ સમયની
માંગ છે.